محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1059

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

كاسه نواز - « 1 » يعنى نقاره‌چى . مثالش آذرى گويد : [ بيت ] كوس رويين بلند كرد آواز * زخم كاسه بريخت كاسه نواز كندز - [ بضم كاف و سكون نون و كسر دال ] كهندز باشد يعنى قلعهء كهنه و كوشك كهنه را نيز گويند . [ 1 ] مثالش رودكى گويد : بيت « 2 » گه در آن كندز بلند نشين * گه برين بوستان نظر بگشاى و در مؤيد نام شهرى باشد آبادان آبادان كردهء فريدون در توران زمين كه آن را بيكند نيز گويند . كريز - [ بفتح و ضم كاف و كسر راى مهمله ] گنج خانه . و فريسه‌اى كه باز و ساير طيور جوارح را دهند تا پر بريزند و باز برآرند و اين از نسخهء ميرزا منقولست . و در فرهنگ و تحفة السعادة بمعنى پر ريختن طيور جوارح [ 2 ] و بمعنى خانهء كوچك باشد [ 3 ] . كشاورز - برزيگر باشد . مثالش ابو شكور فرمايد : بيت « 2 » كشاورز و آهنگر و پاى باف * چو بيكار گشتند سرشان بكاف « 3 » و بمعنى كشتزار نيز آورده چنان كه « 4 » ناصرخسرو گويد : بيت « 2 » در كشاورز دين پيغمبر * اين فرومايگان خس و خارند و هم او فرمايد [ 4 ] : بيت چون كشاورز خو « 5 » و خار گرفت * تخم اگر بفكنى بود تاوان كفيز - [ به وزن مويز ] پيمانه باشد كه بدان چيزى پيمايند و به عربى قفيز گويند . كنز - [ بفتح كاف و نون ] و كناز همان كاناز - كه گذشت - . كين‌توز - [ بكسر كاف و سكون ياء و نون و ضم تاء ] كينه‌كش باشد [ 5 ] . مثالش حكيم سوزنى گويد : بيت « 6 » تا بود در سينهء من رسته مهر خدمتت * چرخ كين تو زنده كى بيند به چشم كين مرا

--> ( 1 ) - اين لغت و شرح و شاهد آن از « ب » است . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 3 ) - « س » : سكاف . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 5 ) - « س » : خود . ( 6 ) - كلمه از « ن » است . ( 1 ) در برهانست كه بالاخانهء كهنه را نيز گفته‌اند و نيز بمعنى شهرى آباد كردهء جمشيد كه پايتخت فريدون بوده است نيز آورده و گويد معرب آن قندز است . ( 2 ) كريج . ( 3 ) گريغ . ( 4 ) يعنى : ناصرخسرو . ( 5 ) و صاحب كينه ( برهان ) .